หลักสูตรอบรมภาคปฏิบัติ · 1 วัน 5 ฐาน · ศูนย์เรียนรู้พัทยากลาง
อบรมการจัดการสิ่งแวดล้อมเพื่อสุขภาพ
สุขภาพจะดี สิ่งแวดล้อมต้องดีด้วย — หลักสูตรที่พาไปจัดการ อากาศที่หายใจทุกคืน ขยะเปียกที่เป็นต้นเหตุของกลิ่นและแมลง กิ่งไม้และเศษสวนที่กลายเป็นควัน และแมลงพาหะรอบบ้าน ด้วยอุปกรณ์ที่ใช้งานอยู่จริงในศูนย์เรียนรู้ ลงมือทำเองทุกฐาน
ครัวเรือน ชุมชน หมู่บ้านจัดสรร โรงเรียน วัด และ อบต./เทศบาล ที่ต้องการแก้ปัญหากลิ่น แมลง ควัน และอากาศในบ้านด้วยตัวเอง โดยไม่พึ่งสารเคมี
กลุ่มอื่น: อบต. ที่ต้องการหลักสูตรจัดการขยะเปียกและศึกษาดูงาน 10 ฐานเต็ม · ผู้สูงวัยที่ต้องการคอร์สสุขภาพ 5 อ.
ทำไมสิ่งแวดล้อมรอบตัวจึงเป็นเรื่องสุขภาพ
คนเราใช้เวลาราวหนึ่งในสามของชีวิตในห้องนอน ฝุ่น ความชื้น เชื้อรา ไรฝุ่น และคาร์บอนไดออกไซด์ที่สะสมในห้องปิด มีผลต่อคุณภาพการนอนโดยตรง ส่วนนอกบ้าน ขยะเปียกที่ทิ้งรวมในถุงคือแหล่งเพาะแมลงวันและหนู กิ่งไม้ที่เผากลางแจ้งคือ PM2.5 ที่ลอยกลับเข้าบ้าน และน้ำขังเล็ก ๆ คือแหล่งยุง หลักสูตรนี้จึงจัดการทั้ง อากาศ ขยะ ควัน ต้นไม้ และแมลง ในวันเดียว ตามแนวคิด 5 อ. ของ SelfCareThai โดยเฉพาะ อ.อากาศ และ อ.เอาของเสียออก
5 ฐานไฮไลท์
ฐานที่ 1 — การจัดการอากาศในห้องนอน
เริ่มจากวัดของจริง: ผู้เข้าอบรมใช้เครื่องวัดอย่างง่ายดูค่า PM2.5 คาร์บอนไดออกไซด์ และความชื้นของห้องตัวอย่าง แล้วเรียนวิธีแก้ทีละสาเหตุ
- ระบายอากาศให้ถูกจังหวะ — เปิดช่วงไหนของวัน ปิดช่วงไหนที่ฝุ่นนอกบ้านสูง และการใช้พัดลมช่วยไล่คาร์บอนไดออกไซด์ที่สะสมตอนกลางคืน
- ควบคุมความชื้นและไรฝุ่น — ผ้าปู หมอน ที่นอน ตากแดดอย่างไรให้ได้ผล และการอบผ้าปูด้วยโอโซนเพื่อฆ่าเชื้อและกำจัดกลิ่น ทำในห้องที่ไม่มีคนอยู่ แล้วระบายอากาศก่อนเข้าใช้เสมอ
- พืชฟอกอากาศในห้องนอน — ชนิดไหนเหมาะ วางกี่กระถาง และข้อควรระวังเรื่องความชื้นจากดินปลูก
- ลดแหล่งกำเนิดในบ้าน — ธูป ควันครัว สเปรย์ และน้ำยาที่ปล่อยสารระเหย
โอโซนเป็นก๊าซที่ระคายเคืองทางเดินหายใจหากสูดดมโดยตรง หลักสูตรสอนให้ใช้อบฆ่าเชื้อและกำจัดกลิ่น เฉพาะในห้องหรือตู้ที่ไม่มีคนและสัตว์เลี้ยงอยู่ ตั้งเวลา แล้วระบายอากาศให้โอโซนสลายกลับเป็นออกซิเจนก่อนเข้าใช้ ไม่ใช่การเปิดเครื่องโอโซนขณะนอน
ฐานที่ 2 — ถังหมุนหมักขยะเปียกด้วยโอโซนแสงอาทิตย์
ถังหมักแบบหมุนได้ที่ศูนย์พัฒนาขึ้นเอง แก้ปัญหาสองข้อที่ทำให้คนเลิกหมักขยะเปียก คือ กลิ่น และ แมลงวัน
- หมุนแทนพลิกกอง — หมุนถังวันละไม่กี่รอบ ก็เติมอากาศให้กองหมักได้ทั่วถึง จุลินทรีย์ที่ใช้อากาศจึงทำงานได้ดี ไม่เกิดกลิ่นเน่าแบบกองที่อับ
- โอโซนจากแผงโซลาร์เซลล์ — เครื่องโอโซนขนาดเล็กที่ใช้ไฟจากแสงอาทิตย์ ปล่อยโอโซนเข้าไปในถังปิด ช่วยลดกลิ่นและทำให้ถังไม่เป็นที่วางไข่ของแมลงวัน โดยไม่ต้องต่อไฟบ้านและไม่ใช้สารเคมี
- ผลผลิต — สตาร์ทเตอร์สำหรับเริ่มถังใหม่ และปุ๋ยหมักสำหรับฐานที่ 4
ผู้เข้าอบรมได้ฝึกคัดแยกขยะเปียกที่ต้นทาง จัดสัดส่วนเศษอาหารกับวัสดุแห้ง ดูความชื้นด้วยมือ และหมุนถังจริง (หลักการหมักฉบับเต็มอยู่ในบทความการหมักปุ๋ยและปรับปรุงดิน)
ฐานที่ 3 — เปลี่ยนไม้เป็นถ่านเพื่อลดขยะ ด้วยเตาไร้ควัน
กิ่งไม้ ใบไม้ และเศษไม้จากสวนคือขยะที่ชุมชนมักจัดการด้วยการเผากลางแจ้ง ซึ่งสร้าง PM2.5 และควันรบกวนเพื่อนบ้าน หลักสูตรสอนการใช้ เตาชีวมวลแบบเติมอากาศ และ เตาไบโอชาร์ ของศูนย์ ที่ออกแบบให้เผาไหม้สมบูรณ์จนแทบไม่มีควัน
- ทำไมควันจึงเกิด และการจัดอากาศเข้าเตาสองชั้นแก้ได้อย่างไร
- เตรียมเชื้อเพลิงจากกิ่งไม้ในสวน — ขนาด ความแห้ง และการเรียง
- เก็บถ่านไบโอชาร์ที่ได้ไปใช้ปรับปรุงดิน ดับกลิ่นในถังขยะ และเป็นวัสดุกรองน้ำ
รายละเอียดหลักการเผาไหม้ ดูที่บทความเตาชีวมวลและการลดควัน
ฐานที่ 4 — ปลูกไม้ใหญ่ด้วยเปอร์มาคัลเจอร์และไฮโดรโปนิกส์
ต้นไม้ใหญ่คือเครื่องฟอกอากาศและเครื่องปรับอากาศที่ดีที่สุดของบ้าน แต่กล้าไม้ส่วนใหญ่ตายในปีแรกเพราะดินแน่น น้ำไม่พอ หรือแดดจัดเกินไป ฐานนี้รวมสองแนวทางเข้าด้วยกัน
- อนุบาลกล้าด้วยระบบน้ำปุ๋ยแบบไฮโดรโปนิกส์ — ใช้กระถางน้ำปุ๋ยเคลื่อนย้ายได้ของศูนย์ ให้รากได้น้ำและธาตุอาหารสม่ำเสมอในช่วงตั้งตัว ควบคุมได้ง่ายกว่าปลูกลงดินทันที
- ออกแบบตำแหน่งปลูกตามหลักเปอร์มาคัลเจอร์ — อ่านทิศแดด ทิศลม ทางน้ำไหล และการจัดชั้นพืช (ไม้ใหญ่ ไม้พุ่ม ไม้คลุมดิน) ให้ดูแลกันเอง
- เตรียมหลุมด้วยของจากฐาน 2 และ 3 — ปุ๋ยหมักและถ่านไบโอชาร์ ทำให้ดินอุ้มน้ำและมีชีวิต ลดการรดน้ำและปุ๋ยเคมีในระยะยาว
ฐานที่ 5 — สุสานแมลง: ลดแมลงวัน แมลงวันทอง แมลงหวี่ ยุง และแมลงต่าง ๆ โดยไม่ใช้สารเคมี
“สุสานแมลง” คือชุดกับดักเหยื่อล่อแบบปิดที่ประกอบได้เองจากของเหลือใช้ ใช้ สิ่งที่แมลงชอบ เป็นตัวล่อเข้าไปในภาชนะที่เข้าได้แต่ออกไม่ได้ วางประจำจุดรอบบ้าน แทนการฉีดพ่นที่ฆ่าแมลงดีไปพร้อมกันและทิ้งสารตกค้าง
- แมลงวันและแมลงวันทอง — เหยื่อจากเศษผลไม้สุกและน้ำหมัก วางใกล้ถังขยะและต้นผลไม้ ตัดวงจรก่อนวางไข่ (ต่อยอดจากการรณรงค์ #พัทยาต้องไม่มีสิ่งนี้ ของชมรม)
- แมลงหวี่ — กับดักน้ำส้มสายชูหมักในครัว คู่กับการจัดครัวปลอดแมลงและกลิ่น (ฐานที่ 9 ของศูนย์ — เครื่องกำจัดกลิ่นควันด้วยโอโซนไนโตรเจนอ็อกไซด์ต่ำและอ็อกซิเจนประจุลบ ควบคุมผ่าน IoT ยื่นคำขออนุสิทธิบัตรแล้ว เลขคำขอ 2203001540)
- ยุง — กับดักไข่ยุงและการสำรวจแหล่งน้ำขังรอบบ้านทุก 7 วัน ซึ่งได้ผลกว่าการพ่นหมอกควัน
- ดูแลและทิ้งอย่างถูกวิธี — เปลี่ยนเหยื่อเมื่อไหร่ ทิ้งซากอย่างไรไม่ให้กลายเป็นแหล่งเพาะใหม่
ไม่ใช่เดินดูอย่างเดียว — หมุนถัง จุดเตา ประกอบกับดัก และวัดค่าอากาศด้วยตัวเอง
ทุกอุปกรณ์เป็นของที่ศูนย์ใช้จริงทุกวัน เห็นทั้งตอนทำงานและตอนมีปัญหา
ทุกฐานใช้แสงอาทิตย์ อากาศ จุลินทรีย์ และการออกแบบ แทนยาฆ่าแมลงและน้ำยาดับกลิ่น
ได้แบบและรายการวัสดุของกับดักและถังหมักขนาดครัวเรือน กลับไปสร้างเองได้
กำหนดการ 1 วัน (6 ชั่วโมง)
| เวลา | กิจกรรม |
|---|---|
| 08.30–09.00 | ลงทะเบียน · แบบทดสอบก่อนอบรม |
| 09.00–09.45 | บรรยายนำ: สิ่งแวดล้อมรอบตัวกับสุขภาพ — อากาศ ขยะ ควัน แมลง เชื่อมกันอย่างไร |
| 09.45–10.45 | ฐานที่ 1 การจัดการอากาศในห้องนอน (วัดค่าจริง) |
| 10.45–11.00 | อาหารว่าง |
| 11.00–12.00 | ฐานที่ 2 ถังหมุนหมักขยะเปียกด้วยโอโซนแสงอาทิตย์ |
| 12.00–13.00 | อาหารกลางวัน |
| 13.00–14.00 | ฐานที่ 3 เตาไร้ควัน เปลี่ยนไม้เป็นถ่าน |
| 14.00–14.45 | ฐานที่ 4 ปลูกไม้ใหญ่ เปอร์มาคัลเจอร์-ไฮโดรโปนิกส์ |
| 14.45–15.00 | อาหารว่าง |
| 15.00–16.00 | ฐานที่ 5 ประกอบสุสานแมลง (ได้ชุดกลับบ้าน) |
| 16.00–16.30 | สรุป แผนนำไปทำที่บ้าน/ชุมชน · แบบทดสอบหลังอบรม · มอบวุฒิบัตร |
จัดที่ศูนย์เรียนรู้พัทยากลาง หรือทีมงานเดินทางไปจัดในพื้นที่ (ยกอุปกรณ์สาธิตไปได้ทุกฐาน ยกเว้นเตาขนาดใหญ่ใช้รุ่นเคลื่อนย้ายแทน) · ขยายเป็น 2 วัน รวมฐานเรียนรู้ครบ 10 ฐานได้
สิ่งที่ผู้เข้าอบรมได้รับ
- ชุดกับดักสุสานแมลงขนาดครัวเรือน 1 ชุด ที่ประกอบเองในฐานที่ 5
- แบบและรายการวัสดุ ถังหมุนหมักขนาดครัวเรือน และเตาไร้ควันขนาดเล็ก
- เช็กลิสต์อากาศห้องนอน และตารางสำรวจแหล่งยุงรอบบ้าน
- วุฒิบัตรผ่านการอบรม 6 ชั่วโมง
ผู้สอน
อ.สุ — สุริยา เจียรพาณิชย์พงศ์ ผู้พัฒนาถังหมุนหมัก เตาชีวมวล และอุปกรณ์ทุกฐานของศูนย์เรียนรู้พัทยากลาง ร่วมกับเครือข่ายวิทยากรของชมรมรักษ์สิ่งแวดล้อมใกล้ตัว
การจัดอบรมและการออกใบเสนอราคาดำเนินการในนาม วิสาหกิจชุมชนอัตแพทย์พัทยา (ทะเบียนเลขที่ 3-20-04-02/1-0046) ซึ่งเป็นผู้ประสานงานสถานที่ อาหาร และวิทยากรทั้งหมด กรุณาประสานรูปแบบเอกสารกับเจ้าหน้าที่พัสดุของหน่วยงานท่านก่อนดำเนินการ
คำถามที่พบบ่อย
ไม่ต้องครับ หลักสูตรออกแบบสำหรับคนทั่วไป ทุกฐานมีขั้นตอนที่ทำตามได้ และมีเวอร์ชันสำหรับบ้านที่มีพื้นที่น้อย
ไม่จำเป็น ผู้เข้าอบรมได้แบบและรายการวัสดุสำหรับทำถังขนาดครัวเรือนเอง ส่วนถังสำเร็จรูปและเครื่องโอโซนสอบถามได้แยกต่างหาก
ไม่หมดทันที แต่ลดลงชัดเจนเมื่อใช้ต่อเนื่องคู่กับการจัดการขยะเปียกและแหล่งน้ำขัง เพราะเป็นการตัดวงจรวางไข่ ไม่ใช่การฆ่าครั้งเดียว
หากสูดดมโดยตรงจะระคายเคือง หลักสูตรจึงสอนให้อบเฉพาะห้องที่ไม่มีคน แล้วระบายอากาศก่อนเข้าใช้ ไม่มีการเปิดเครื่องขณะนอน
กลุ่มละ 15–40 คน เพื่อให้ทุกคนได้ลงมือทำจริงในแต่ละฐาน กลุ่มใหญ่กว่านี้แบ่งเป็น 2 รอบ
หลักสูตรนี้ให้ความรู้ด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมเพื่อส่งเสริมสุขภาพ ไม่ใช่การวินิจฉัย การรักษา หรือการอ้างสรรพคุณป้องกันโรค
ขอรายละเอียดและใบเสนอราคา
แจ้งชื่อหน่วยงาน/กลุ่ม · จำนวนคน · วันที่ต้องการ · จัดที่ศูนย์หรือในพื้นที่
Facebook: facebook.com/SelfCareThai · ศูนย์เรียนรู้พัทยากลาง อำเภอบางละมุง จังหวัดชลบุรี (แผนที่)